1. Sorunun ortaya çıkışı
Zorunlu arabuluculuk uygulamasında, taraflardan biri ile arabulucu arasında önceden kurulmuş bir ilişki bulunması nadir değildir. Arabulucu, uyuşmazlığın tarafı olan şirketin başka işlerinde vekilliğini yürüten bir avukat olabilir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 9. maddesinin ikinci fıkrası bu durumda arabulucuya açıklama yükümlülüğü yükler; taraflar bilgilendirildikten sonra görevin sürmesine onay verebilir.
Tartışma şurada düğümlenir: açıklama ve onay, vekillik ilişkisinin doğurduğu tarafsızlık sorununu giderir mi, yoksa bu durumda arabulucunun görev yapması baştan mümkün değil midir?
2. Anlaşma belgesine karşı dava: iki ayrı sebep, iki ayrı süre
Arabuluculuk anlaşma belgesi, özü itibarıyla bir özel hukuk sözleşmesidir ve 6325 sayılı Kanun'un 18. maddesinin beşinci fıkrası çerçevesinde geçersizliği ileri sürülebilir. Yargı uygulamasında geçersizlik iddiaları iki ayrı rejime ayrılır:
| İddia | Süre |
|---|---|
| Arabuluculuk hiç yapılmamış ya da usulüne uygun yapılmamış | Hak düşürücü süre yok |
| İrade fesadı (hata, hile, korkutma) | Bir yıllık süre |
Her iki iddia birlikte ileri sürülmüşse, önce usule ilişkin iddia incelenir. Arabuluculuğun usulüne uygun yürütüldüğü sonucuna varılırsa, ancak o zaman irade fesadı iddiası ve ona bağlı bir yıllık süre gündeme gelir. İspat yükü her hâlde davacıdadır.
Bu ayrım, kararın pratik önemini açıklar: tarafsızlık sorunu usule ilişkin bir sakatlık sayıldığında, bir yıllık süre dolmuş olsa bile dava görülebilir hâle gelir.
3. Çoğunluk görüşü
Daire çoğunluğu şu noktalardan hareket etmiştir:
- Eşitlik, arabuluculuğun kurucu unsuru. 6325 sayılı Kanun'un 3. maddesinin ikinci fıkrası ile 9. maddesinin üçüncü fıkrası, tarafların süreç boyunca eşit konumda tutulmasını emreder.
- Zorunlu arabuluculuk, mahkemeye erişim hakkının sınırlanmasıdır. Dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk, hak arama özgürlüğüne getirilmiş bir sınırlamadır; bu nedenle sürecin güvenceleri dar değil, geniş yorumlanmalıdır.
- Hâlen vekillik yürüten kişi tarafsız olamaz. Çoğunluğa göre burada tarafsızlıktan "şüphe edilmesi" değil, tarafsızlığın bulunmaması söz konusudur.
- Açıklama ve onay bu sonucu değiştirmez. 9. maddenin ikinci fıkrasındaki açıklama–onay mekanizması, taraflardan birinin vekilliğini hâlen yürüten arabulucu bakımından uygulanamaz.
Sonuç olarak çoğunluk, arabuluculuğun usulüne uygun yürütülmediğini, dolayısıyla irade fesadı iddiası için öngörülen bir yıllık sürenin uygulanamayacağını kabul etmiş; ilk derece mahkemesinin davayı süre yönünden reddetmesini isabetsiz bularak kararı bozmuştur.
4. Karşı oy
Karşı oyda, 9. maddenin bütün olarak okunması gerektiği savunulmuştur:
- Birinci fıkra tarafsızlığı emreder, ikinci fıkra tarafsızlığı şüpheye düşürecek ilişkilerin açıklanmasını ister, dördüncü fıkra ise arabulucunun aynı uyuşmazlığa ilişkin davada taraflardan birinin vekilliğini üstlenmesini yasaklar.
- Somut olayda arabulucu, uyuşmazlığın kendisinde vekil değildir; başka işlere ilişkin genel bir vekâlet ilişkisi vardır, bu ilişki açıklanmış ve taraflar sürecin devamına açıkça onay vermiştir.
- Kanun koyucu yasaklamak istediği durumları açıkça yazmıştır: hâkimler için HMK m. 34 ve CMK m. 22, bilirkişiler için CMK m. 272, avukatlar için Avukatlık Kanunu m. 13–14, noterler için Noterlik Kanunu m. 76. 9. maddede bu duruma ilişkin bir yasak bulunmamaktadır.
- Bu nedenle ikinci fıkra uyarınca yapılan açıklama ve alınan onay yeterlidir; arabuluculuk usulüne uygun yürütülmüştür.
5. Uygulamaya yansıması
Arabulucu bakımından. Taraflardan biriyle devam eden bir vekillik ilişkisi varsa, açıklama yapıp onay almak — bu karara göre — yeterli bir güvence değildir. Bu durumda görevi kabul etmemek, hem sürecin geçerliliği hem de meslekî sorumluluk bakımından güvenli yoldur. Karar oy çokluğuyla verilmiş olsa da, riski üstlenmeyi gerektirecek bir yarar bulunmamaktadır.
Anlaşma belgesine karşı dava açacak taraf bakımından. Dava dilekçesinde yalnızca irade fesadına dayanmak, bir yıllık sürenin dolduğu dosyalarda baştan kaybettirir. Varsa usule ilişkin sakatlık (arabulucunun tarafsızlığı, tarafların eşitliğinin korunmaması, sürecin hiç yürütülmemiş olması) ayrıca ve öncelikle ileri sürülmelidir.
İşveren tarafı bakımından. Kendi vekilinin arabulucu olarak görev yaptığı bir anlaşma belgesi, kısa vadede hızlı bir çözüm gibi görünse de, uzun yıllar sonra iptal davasına konu olabilecek bir belge üretir. Sürenin işlememesi, dosyanın kapandığı izlenimini yanıltıcı kılar.
6. Değerlendirme
Karar, arabuluculuğun geçerliliğini biçimsel bir onay kaydına değil, sürecin gerçek anlamda tarafsız yürütülüp yürütülmediğine bağlamaktadır. Karşı oyun kanun metnine dayalı itirazı güçlüdür ve konunun içtihatta yerleşmiş sayılması için erkendir; karar oy çokluğuyla verilmiştir. Bununla birlikte, çoğunluk görüşünün benimsediği ölçüt uygulamada kolayca denetlenebilir bir ölçüttür ve arabulucunun kendi konumunu baştan değerlendirmesini gerektirir.
Karar: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 29.04.2026, E. 2026/2834, K. 2026/4109 (oy çokluğu).
Yasal uyarı. Bu metin yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık, görüş ya da mütalaa niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz. Anlatılanlar, hazırlandığı tarihte yürürlükte bulunan mevzuat ile genel kabul gören yargısal uygulamaya dayanmaktadır; mevzuat değişebilir, içtihat zaman içinde farklılaşabilir ve her somut olayın kendine özgü koşulları farklı bir hukuki sonuç doğurabilir.