Sorun: kâğıda dökülmeyen mesai
Uzun yol TIR şoförlüğü, çalışma saatlerinin kâğıda dökülmediği ender mesleklerden biri. Şoför yola tek başına çıkıyor, günlerce yurt dışında kalıyor; ne zaman direksiyon başında olduğunu, ne zaman mola verdiğini kimse dışarıdan izlemiyor. İş sona erip fazla mesai ücreti davası açıldığında da düğüm tam bu noktada atılıyor: çalışma nasıl ispatlanacak?
Kocaeli'de aynı nakliye şirketine karşı açılan bir dizi dava, sorunun ne kadar büyüdüğünü gösterdi. Aynı iş yeri, aynı çalışma düzeni, hatta büyük ölçüde aynı tanıklar. Buna rağmen Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi'nin iki ayrı dairesi taban tabana zıt sonuçlara vardı: bir daire tanık beyanlarının ortalamasını alarak haftada 21 saat fazla çalışma kabul etti; diğeri aynı beyanları yetersiz bularak trafik mevzuatındaki azami sürüş süreleri üzerinden hesap yaptı ve haftada 6 saatte karar kıldı. Aradaki fark, işçinin eline geçecek parada kat kat karşılık buluyordu.
Yargıtay ölçütü koydu: görgüye dayalı tanıklık
Dosya, daireler arasındaki uyuşmazlığın giderilmesi için Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'ne taşındı. Daire, 15 Mart 2022 tarihli kararında tanığın işverenle husumetli olup olmamasının burada belirleyici olmadığını, asıl sorulması gereken sorunun başka olduğunu vurguladı:
Tanık, anlattığı çalışmayı gerçekten görmüş mü?
Kararın gerekçesinde şu noktalar öne çıkıyor:
- Uzun yol şoförü çoğu zaman yalnız seyahat eder; ona yolculukta eşlik etmeyen kişinin günlük çalışma düzeni hakkında görgüye dayalı bilgisi olamaz.
- Aynı düzende çalışan başka bir TIR şoförünün anlatımı da görgüye dayalı sayılmaz; o kişi yalnızca kendi çalışmasını anlatmış olur.
- Karayolları Trafik Kanunu'ndaki azami sürüş ve zorunlu dinlenme süreleri birer üst sınırdır. Şoförün bu süreyi fiilen nasıl kullandığı kişisel tercihtir; kuraldan yola çıkarak fiili çalışma hesaplanamaz.
- Bu işte asıl delil takograf kayıtları ve araç takip sistemleridir. Sorun, bu kayıtların çoğu dosyada hiç bulunmamasıdır.
Aynı ölçüt yalnız fazla mesai için değil, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışıldığı iddiası için de geçerli.
Şoförler için pratik sonuç
Sefere birlikte çıkılmış bir arkadaşın tanıklığı hâlâ değerli; ancak yalnız yapılan seferlerde esas dayanak yazılı ve teknik kayıtlar oluyor. Takograf çıktıları, araç takip sistemi verileri, sefer belgeleri, gümrük giriş–çıkış kayıtları ve yol masrafı dekontları saklanırsa, iddia tanığın hafızasına bırakılmamış olur. Bu belgelerin bir kısmı işverende bulunduğundan, dava sırasında mahkemeden istenmesi de mümkün.
Karar künyesi: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2022/2550 E., 2022/3399 K., 15.03.2022 (bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığın giderilmesi).
Yasal uyarı. Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz; somut bir uyuşmazlık için bir avukata danışılmalıdır.